Za bytności zarazy… Suplikanci

Polskie pieśni religijne śpiewane w XIX w. (i wcześniej) przeciw zarazie i za jej bytności zachowały się wśród społeczności katolickich w tradycyjnych, ludowych wariantach. Przekazywano je z pokolenia na pokolenie wraz ze wspomnieniem czasów, w których były ludziom potrzebne, i z myślą o czasach, gdy będą potrzebne znowu.

Wydawnictwo zawiera takie właśnie utwory, zapisane od najstarszych mieszkańców Podkarpacia, Małopolski i Lubelszczyzny podczas badań terenowych prowadzonych przez Bartosza Gałązkę w latach 1998–2018. Pieśni zostały ożywione w pamiętnym roku 2020 przez wykonawców związanych ze Stowarzyszeniem „Muzyka Dawna w Jarosławiu” i Etnocentrum Ziemi Krośnieńskiej.

Recenzja dra hab. Piotra Grochowskiego, prof. UMK.

Za_bytnosci_CD

Za_bytnosci_spis

Utwory, które znalazły się na towarzyszącej wydawnictwu płycie, pochodzą z repertuaru lokalnego, to znaczy, że zostały zaśpiewane dokładnie tak, jak wykonywano je przed laty w poszczególnych miejscowościach. (…) Każdy ośrodek miał odrębne zwyczaje muzyczne, które przejawiały się również w melodiach śpiewów nabożnych. Ta różnorodność jest jednym z ostatnich ocalałych przejawów autentycznej polskiej kultury tradycyjnej. – Bartosz Gałązka

Podstawę do rozważań stanowią szkice, które w całości przeczytać można poniżej (z przyczyn wydawniczych w broszurze zawarto ich skrócone wersje):

I. O pieśniach „za bytności zarazy” – Bartosz Gałązka;

II. O śpiewach na czas zarazy w drukach ulotnych – Natalia i Piotr Wawrzkiewicz;

III. Świadectwa pobożności w pieśniach zapisane za bytności zarazy w marcu 2020 roku, w czasie, kiedy człowiek od człowieka stał na odległość pieśni – Agnieszka Bernacka.

Kontekst funkcjonowania pieśni komentuje także o. Wojciech Gołaski OP w artykule O śpiewie nabożnym („Teofil” 2 (22) 2005), z którego cytaty stanowią podstawę do rozważań dla szkicu III.

Prapremiera programu Za bytności zarazy… Suplikanci miała miejsce w Jarosławiu 28 sierpnia 2020 r. podczas XXVIII Międzynarodowego Festiwalu Muzyki Dawnej „Pieśń Naszych Korzeni”. Ponadto prezentacje koncertowe odbyły się w Rydlówce – Muzeum Krakowa oraz Muzeum Kamienicy Orsettich w Jarosławiu. Rejestracje dostępne są na kanale YouTube prowadzonym przez Stowarzyszenie.

Liczymy, że to wydawnictwo stanowić będzie nie tylko cenne ogniwo w łańcuchu przekazu tradycji, ale również świadectwo trudnego czasu, w jakim zostało zrealizowane.

Spis utworów:

  1. Serdeczna Matko, opiekunko ludzi (trad.)
    melodia z Jaślisk (woj. podkarpackie, pow. krośnieński), z przekazu Julii Wrońskiej, ur. 1917 w Jaśliskach
  2. Święty Boże, Święty Mocny (I) (trad.)
    słowa: J. Nikodemowicz, W. Lewkowicz, Śpiewniczek kościelny […], Przemyśl 1934, melodia z parafii Krościenko Wyżne (woj. podkarpackie, pow. krośnieński), z przekazu Marii Pelczar, ur. 1926 w Krościenku Wyżnym
  3. Wariacje na temat pieśni Chwalmy niewysławiony Sakrament wystawiony (trad., Michał Daleszczyk)
  4. Chwalmy niewysławiony Sakrament wystawiony (trad.)
    słowa: P. Folwarski, Śpiewnik. Qui cantat bis orat, Kraków 1802, melodia z parafii Niewodna (woj. podkarpackie, pow. strzyżowski), z przekazu Józefy Skwierz, ur. 1929 w Szufnarowej (woj. podkarpackie, pow. strzyżowski)
  5. Chorujesz ciężko na duszy i ciele (trad.)
    słowa: Zbiór pieśni nabożnych katolickich do użytku kościelnego i domowego, Pelplin 1886, melodia z parafii Futoma (woj. podkarpackie, pow. rzeszowski), z przekazu Anieli Wielgos, ur. 1918 w Futomie
  6. Wielki Boże! Patrząc z góry (trad.)
    słowa i melodia z parafii Niwiska (woj. podkarpackie, pow. kolbuszowski), z przekazu Marii Cudeckiej, ur. 1939 w Niwiskach
  7. Rochu Święty, chorych ludzi osobliwszy patronie (trad.)
    słowa: M.M. Mioduszewski, Dodatek III do śpiewnika kościelnego, Kraków 1850, melodia z parafii Józefów (woj. lubelskie, pow. biłgorajski), z przekazu Marianny Mielniczek, ur. 1936 w Hamerni (woj. lubelskie, pow. biłgorajski)
  8. Boże Ojcze, światem władnący (trad.)
    słowa: Pieśni nabożne na święta uroczyste […], Kraków 1627; Zbiór pieśni nabożnych katolickich do ubytku kościelnego i domowego, Pelplin 1886, melodia z parafii Wielopole Skrzyńskie (woj. podkarpackie, pow. ropczycko-sędziszowski), z przekazu Józefa Klofasa, ur. 1933 w Wielopolu Skrzyńskim
  9. Zdrowaś, Maryja, Boga Rodzico (trad.)
    słowa: Zbiór pieśni nabożnych katolickich do użytku kościelnego i domowego, Pelplin 1886, melodia z parafii Niewodna (woj. podkarpackie, pow. strzyżowski), z przekazu Klaudii Zagórskiej, ur. 1925 w Szufnarowej i Zygmunta Zagórskiego, ur. 1928 w Szufnarowej (woj. podkarpackie, pow. strzyżowski)
  10. Święty Boże, Święty Mocny (II) (trad.)
    słowa: J. Siedlecki, Śpiewnik kościelny […], Kraków 1928, melodia z parafii Sromowce Niżne (woj. małopolskie, pow. nowotarski), z przekazu Antoniny Regiec, ur. 1930 w Sromowcach Niżnych, i Józefa Regieca, ur. 1928 w Sromowcach Niżnych
  11. Przezacna księżna, dziewica, Rozalija pustelnica (trad.)
    słowa: Kancyjonał pieśni nabożnych […], Kraków 1721, melodia z parafii Wielopole Skrzyńskie (woj. podkarpackie, pow. ropczycko-sędziszowski), z przekazu Emilii Kruczek, ur. 1929 w Wielopolu Skrzyńskim
  12. Sebastyjanie, męczenniku święty (trad.)
    słowa: Zbiór pieśni nabożnych katolickich do ubytku kościelnego i domowego, Pelplin 1886, melodia z parafii Wielopole Skrzyńskie (woj. podkarpackie, pow. ropczycko-sędziszowski), z przekazu Teresy Gabor, ur. 1939 w Szufnarowej (woj. podkarpackie, pow. strzyżowski)
  13. Toccata na motywach pieśni Sebastianie, męczenniku święty (trad., Michał Daleszczyk)
  14. Pobożni ludzie, w głos Pana chwalcie (trad.)
    słowa: M.M. Mioduszewski, Dodatek do śpiewnika kościelnego z melodyjami, Kraków 1842, melodia z parafii Wielopole Skrzyńskie (woj. podkarpackie, pow. ropczycko-sędziszowski), z przekazu Czesławy Wawrzonek, ur. 1922 w Nawsiu,
    i Tadeusza Wawrzonka, ur. 1926 w Nawsiu (woj. podkarpackie, pow. ropczycko-sędziszowski)
  15. O pełna litości Matko łaskawości (trad.)
    słowa: M.M. Mioduszewski, Dodatek do śpiewnika kościelnego z melodyjami, Kraków 1842, melodia z parafii Wielopole Skrzyńskie (woj. podkarpackie, pow. ropczycko-sędziszowski), z przekazu Marii Ciołkosz, ur. 1940 w Wielopolu Skrzyńskim
  16. Improwizacja na temat pieśni O pełna litości Matko łaskawości (trad., Paweł Iwan)
  17. Kochany Bogu Święty Mikołaju (trad.)
    słowa: Zbiór pieśni nabożnych katolickich do użytku kościelnego i domowego, Pelplin 1886, melodia z parafii Brzeziny (woj. podkarpackie, pow. ropczycko-sędziszowski), z przekazu Mieczysławy Gąsior, ur. 1925 w Brzezinach
  18. O Sebastianie, święty męczenniku (trad.)
    słowa: Pieśni nabożne […], Kraków 1627; z ludowych rękopisów, melodia z parafii Tarnowiec (woj. podkarpackie, pow jasielski), z nagrania śpiewu zbiorowego w kościele parafialnym
  19. Święty Boże, Święty Mocny (III) (trad.)
    słowa i melodia z parafii Rogi (woj. podkarpackie, pow. krośnieński), z przekazu Stanisławy Rysz, ur. 1935 w Rogach
  20. Niech Jezus Chrystus będzie pochwalony (trad.)
    słowa: Zbiór pieśni nabożnych katolickich do ubytku kościelnego i domowego, Pelplin 1886, melodia z parafii Tarnogród (woj. lubelskie, pow. biłgorajski), z przekazu Anieli Abramek, ur. 1929 w Korchowie (woj. lubelskie, pow. biłgorajski)
  21. Improwizacja na temat pieśni Niech Jezus Chrystus będzie pochwalony (trad., Witold Broda)

Wykonawcy:

śpiew: Agnieszka Bernacka, Magdalena Gładysiewicz, Katarzyna Głos, Paweł Iwan,
Dorota Kaplita, Piotr Kaplita, Katarzyna Stachurska, Aleksandra Śnieżek,
Natalia Wawrzkiewicz (solo: 8), Piotr Wawrzkiewicz
oraz: Józef Kędziora (12), Kamila Górniak (6), Nikola Górniak (6),
Wiktoria Pieniążek (6), Natalia Powroźnik (6)
skrzypce: Magdalena Mazur (1), Witold Broda (21)
organy: Michał Daleszczyk (3, 4, 9, 13)
lira korbowa: Stanisław Nogaj (5, 11, 18), Piotr Wawrzkiewicz (5, 8, 11, 18)
cymbały: Paweł Iwan (16)
koncepcja wydawnictwa, wybór i opracowanie repertuaru: Bartosz Gałązka

Projekt „Odrodzenie tradycyjnych śpiewów religijnych w parafiach Archidiecezji Przemyskiej” został objęty Patronatem Honorowym Arcybiskupa Metropolity Przemyskiego Adama Szala.

podkarpackie_przestrzen_otwarta

Dofinansowano ze środków otrzymanych od Marszałka Województwa Podkarpackiego.

etnocentrum

Partner projektu